Prosimy, odblokuj wyświetlanie reklam w naszym serwisie, są one związane z rynkiem nieruchomości.
To dzięki nim masz darmowy dostęp do naszych treści.

Z pozdrowieniami zespół KRN.pl :)


Artykuły Artykuły

Stosunki majątkowe między małżonkami

Stosunki majątkowe między małżonkami

Zawarcie związku małżeńskiego wywołuje skutki także w sferze majątkowej, a małżonkowie mają możliwości (intercyza), aby te stosunki modyfikować, na przykład zabezpieczając jednego z nich przed nietrafnymi decyzjami drugiego. Na takie zabezpieczenie własnych interesów decyduje się w Polsce coraz więcej osób.

Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 17.06.2004 roku, która wejdzie w życie 20.01.2005 roku, modyfikuje dotychczasowe stosunki majątkowe między małżonkami. Warto się z tymi zmianami zapoznać. Mają one na celu przede wszystkim dostosowanie przepisów prawa do aktualnej sytuacji społecznej i zasad gospodarki rynkowej.

Po zmianach przepisów (20.01.2005 r.) między małżonkami może istnieć:


Ustawowy ustrój majątkowy

Jeżeli małżonkowie nie zawrą umowy majątkowej (intercyzy), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między nimi wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. W stosunku do poprzednich uregulowań rozszerzono majątek wspólny na nabycie dokonane przez każdego z małżonków, gdyż zwykle w stosunkach zewnętrznych występuje jeden z małżonków. Zatem jeżeli mąż sam kupuje samochód i nie zaznaczy, że należy on do majątku osobistego, samochód ten wejdzie w skład majątku wspólnego małżonków. Dotychczas nie było to oczywiste i powodowało liczne problemy natury prawnej. Ponadto oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Z ważnych powodów każdy z nich może żądać ustalenia udziałów w tym majątku, z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się do jego powstania. Jednak wówczas uwzględnia się także osobisty nakład pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Do majątku wspólnego małżonków należą w szczególności:
  • pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności każdego z małżonków,
  • dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków, np. czynsze z wynajmu lokali w kamienicy, przy czym bez znaczenia jest czy nieruchomość, która przynosi dochody stanowi majątek osobisty jednego z małżonków, czy też majątek wspólny,
  • środki zgromadzone na rachunkach otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego.
Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:
  • przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,
  • przedmioty majątkowe nabyte w drodze dziedziczenia, zapisów lub darowizny, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej,
  • prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej, podlegające odrębnym przepisom (chodzi tu o majątki w spółce cywilnej i spółkach osobowych),
  • przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokojenia osobistych potrzeb jednego z małżonków,
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  • przedmioty uzyskane z odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę, z wyjątkami określonymi w ustawie,
  • wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innych działalności zarobkowych jednego z małżonków,
  • przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia,
  • prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy,
  • przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Zatem na przykład mieszkanie nabyte przez jednego z małżonków przed zawarciem małżeństwa będzie stanowić jego majątek osobisty. Tak samo, jeżeli jeden z małżonków dostanie w darowiźnie lub w spadku mieszkanie w trakcie małżeństwa. Małżonkowie mogą też dokonywać przesunięć między poszczególnymi majątkami. Możliwe jest więc przesunięcie przedmiotów z majątku osobistego do majątku wspólnego i odwrotnie przy zachowaniu trybu stosowanego przy jego zbywaniu, czyli odnośnie do nieruchomości – przy zachowaniu formy aktu notarialnego. Przesunięcie majątkowe może nastąpić również w ten sposób, że małżonkowie kupując nieruchomość, postanowią w akcie notarialnym, że nieruchomość nabyta za pieniądze z majątku wspólnego staje się majątkiem osobistym jednego z nich.

Ponadto każdy z małżonków jest uprawniony do współposiadania rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego oraz do korzystania z nich w zakresie zgodnym ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez drugiego małżonka. Żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego w czasie trwania wspólności ustawowej. Małżonkowie są zobowiązani do zarządu tym majątkiem. Zrezygnowano też z podziału na czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające ten zarząd. Obecnie każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, a dla ochrony majątku wspólnego przed lekkomyślnym i niegospodarnym podejmowaniem czynności przez jednego z małżonków wprowadzono możliwość wniesienia sprzeciwu przez drugiego małżonka. Sprzeciw jest skuteczny, gdy osoba trzecia mogła się z nim zapoznać przed dokonaniem czynności.

Zgoda drugiego małżonka odnośnie do majątku wspólnego jest potrzebna do:
  • zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości albo użytkowania wieczystego lub przedsiębiorstwa oraz do oddania nieruchomości do używania lub pobierania z nich pożytku (najem, dzierżawa),
  • zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest budynek, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowi odrębny od gruntu przedmiot własności lub lokal,
  • darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych.
Ważność takiej umowy zawartej przez jednego z małżonków, bez wymaganej zgody drugiego, zależy od jej potwierdzenia przez drugiego małżonka. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia, a po jego upływie jest wolna od umowy. W przypadku gdy jeden z małżonków odmawia zgody na dokonania czynności, drugi małżonek może zwrócić się o taką zgodę do sądu. Wprowadzono też nowe uregulowanie, zgodnie z którym w wypadku, gdy prawo do mieszkania przysługuje jednemu z małżonków, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego.

Inaczej ukształtowano prawa wierzycieli do zaspokojenia się z majątku wspólnego. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego. Jeżeli zaciągnął zobowiązanie bez zgody albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej – wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z prawa autorskiego i prawa pokrewnego, prawa własności przemysłowej oraz innych praw twórcy, a jeżeli wierzytelność powstała z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa – także z przedmiotów majątkowych wchodzących w jego skład. Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej.

Umowny ustrój majątkowy

Jeżeli opisane wyżej zasady dotyczące majątku nie odpowiadają małżonkom lub przyszłym małżonkom, mogą oni zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego (intercyza), na podstawie której rozszerzą lub ograniczą wspólność ustawową, bądź ustanowią rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowa taka może być sporządzona przed zawarciem małżeństwa lub też w trakcie jego trwania, jednak wówczas nie działa wstecz. Umowa może być też w każdym czasie zmieniona lub rozwiązana, a małżonek może powoływać się wobec innych osób na tę umowę tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

Zawarcie umowy o rozdzielności majątkowej to koszt około 600 złotych. Składa się na to: taksa notarialna w kwocie 400 zł + 22 proc. VAT (jest górna wysokość, notariusz może policzyć mniej), 3 wpisy aktu notarialnego oraz 38 zł podatku od czynności cywilnoprawnych. Należy pamiętać, że w sytuacji gdy wierzytelność powstała przed zawarciem umowy majątkowej, wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden małżonek, może żądać zaspokojenia także z tych przedmiotów majątkowych, które należałyby do majątku osobistego dłużnika w razie, gdyby do zawarcia umowy nie doszło. Umowa taka i przesunięcia majątkowe z nią związane nie zabezpieczają przed długami, które już istnieją, a tylko przed tymi, które powstaną w przyszłości.

Wspólność majątkowa

W umowie małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność ustawową. Na przykład obejmując nią także majątek nabyty przez każdego z nich przed zawarciem małżeństwa. Mogą ją też ograniczyć. Nie mogą jednak rozszerzyć wspólności na:

  • przedmioty majątkowe, które przypadną w przyszłości małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny,
  • prawa majątkowe ze wspólności łącznej, do których stosują się przepisy szczególne,
  • prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,
  • wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę,
  • niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności.
Rozdzielność majątkowa i podział majątku

Ustanowienie umownej rozdzielności majątkowej powoduje, że każdy z małżonków ma własny majątek, samodzielnie nim zarządza i dorabia się na własny rachunek. Każdy z nich odpowiada wówczas tylko za własne zobowiązania i tylko własnym majątkiem pod warunkiem, że wierzyciele o tej rozdzielności wiedzieli. Mimo rozdzielności majątkowej małżonkowie mogą mieć majątek wspólny, na przykład mieszkanie czy dom. Jednak kupują je wówczas nie jako małżonkowie lecz jako dwie osoby na współwłasność np. po ½ części. Mogą też wówczas swobodnie tymi ułamkami dysponować bez zgody drugiego współmałżonka np. sprzedać swój udział.

Jeżeli małżonkowie zawrą umowę o rozdzielności majątkowej już w trakcie trwania małżeństwa wtedy również będą mieć majątek wspólny, czyli ten, który zgromadzili od momentu zawarcia małżeństwa do ustanowienia rozdzielności majątkowej. Aby zlikwidować wspólność majątku, muszą zawrzeć dodatkową umowę, w której mogą swobodnie podzielić się tym majątkiem. Dopuszczalny jest też podział, w którym jeden z małżonków nabywa cały dotychczas zgromadzony majątek wspólny. Ponadto z ważnych powodów każdy z małżonków może też żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd, czyli ustanowienie przymusowego ustroju majątkowego. Z taką przymusową rozdzielnością majątkową będziemy mieć również do czynienia w przypadku orzeczenia o separacji między małżonkami. Natomiast zniesienie separacji będzie skutkować przywróceniem ustawowego ustroju majątkowego. Jednak w nowelizacji dodano, że na zgodny wniosek małżonków, sąd znosząc separację, orzeka o utrzymaniu rozdzielności majątkowej. Ponadto rozszerzono przypadki kiedy rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa o ubezwłasnowolnienie oraz ogłoszenia upadłości jednego z małżonków.

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków

Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków jest zupełnie nową instytucją wprowadzoną przez nowelizację, do której stosuje się przepisy o rozdzielności majątkowej. Dorobkiem każdego z małżonków jest wzrost wartości jego majątku po zawarciu umowy majątkowej. Istnieje generalna zasada, że dorobek oblicza się według stanu majątku z chwili ustania rozdzielności majątkowej i według cen z chwili rozliczenia. Rozdzielność ta skutkuje natomiast tym, że z chwilą jej ustania małżonek, którego dorobek jest mniejszy od dorobku drugiego małżonka, może żądać wyrównania jego majątku, a w razie sporu rozstrzyga o tym sąd. W razie śmierci jednego z małżonków wyrównanie dorobków następuje między jego spadkobiercami a małżonkiem pozostałym przy życiu.

Paweł Puch
Autor jest prawnikiem specjalizującym się w rynku nieruchomości.

Źródło: „Krakowski Rynek Nieruchomości” nr 23/2004 | 2004-11-26

Czy ten artykuł był dla Ciebie interesujący?

1

Zainteresował Cię artykuł? Podaj dalej!

powrót do listy artykułów

Komentarze (0)

Pokaż wszystkie komentarze (0)

Prezenter inwestycji

Super Oferta

Przepiękny dom jednorodzinny
Inwestycja Cieślewskiego 7A
Enklawa Białowieska
Działka inwestycyjna
Sand Hotel ****
Osiedle Lawendowa 3
Oaza Bronowice

Przepiękny dom jednorodzinny

Płaza 

Inwestycja Cieślewskiego 7A

Kraków, Prądnik Czerwony, ul. E.... 

Enklawa Białowieska

Nieznany Bór 

Działka inwestycyjna

Kraków, Dębniki, ul. F. Pokutyńskiego 

Sand Hotel ****

Kołobrzeg, ul. Zdrojowa 

Osiedle Lawendowa 3

Zielonki, ul. Lawendowa 

Oaza Bronowice

Kraków, Bronowice, ul. Stańczyka 
Super oferta: / poprzednia następna

 

 

Wybrane nieruchomości

mieszkania na sprzedaż w Poznaniumieszkania na sprzedaż w Krakowiemieszkania na sprzedaż w Warszawiemieszkania na sprzedaż w Wrocławiumieszkania na sprzedaż w Gdańskudomy na sprzedaż w Poznaniudomy na sprzedaż w Krakowiedomy na sprzedaż w Warszawiedomy na sprzedaż w Wrocławiudomy na sprzedaż w Gdańskumieszkania do wynajęcia Krakówmieszkania do wynajęcia Warszawamieszkania do wynajęcia Poznańmieszkania do wynajęcia Wrocławmieszkania do wynajęcia Gdyniamieszkania do wynajęcia Gdańskmieszkania do wynajęcia Łódźmieszkania na wynajemmieszkania poszukiwane do wynajęciakamienice na sprzedażdomy na wynajem powiat Jarosławskimieszkania na wynajem powiat Wielickidomy na sprzedaż gmina Opatówmieszkania na sprzedaż gmina Liniewomieszkania na sprzedaż w Lipa-Miklasdomy na wynajem w Iwicznadomy na wynajem w Jabłonka-Świerczewie

Deweloperzy